Muazzez İlmiye Çığ’ın şaşkınlığımı gizlemeyerek okuduğum kitabının adı İbrahim Peygamber. Yazar araştırmaları ve tüm kutsal kitapları karşılaştırarak analiz ettiği bu kitap ciddi bilimsel ve mantık yorumlarını içerirken bağımsız bir göz ile okuduğunuzda esasen inancınızı ve imanınızı güçlendiren bir eser.
Neden bunu söylüyorum peki? İlk emri oku olan bir dine mensup kişilerin öncelikle Dünya’daki herkesten daha çok okuması, araştırması ve anlaması gerektiğini düşünüyorum. Belki beni bu söylediğimden eleştiren çok olacaktır. Maalesef eğitim sistemimiz çok yetersiz. Okulda öğretilmeyen Arapça okuryazarlık, maalesef okuduğunu-duyduğunu ve dua ettiğinde ettiği duayı anlamayan bir toplum yetiştiriyor. Oysaki buradaki dil kavramı okullarda yabancı dil olarak öğretilse daha bilinçli bir toplum olacağımız aşikar.
Konumuzu başlıklar halinde açarak ilerleyelim. Çok detaya girmeyeceğim çünkü girdikçe uzayan ve içinden çıkılmayan bir konuya girmek istemiyorum.
Kenan Halkları
Kenanlılar antik dönemlerde Mezopotamya, Suriye ve Filistin bölgelerinde yaşamış bir halktır.M.Ö. 3bin yıllarında bu bölgelerde yerleşiklerdir. Çok tanrılı bir inanca sahip olan bir halktı. EL, Baal(bereket), Aşera (aşk ve savaş)ve Anah en çok bilinen tanrılarıdır. Kenanlılar, bu coğrafyada MÖ 3500-1150 yılları arasındaki Tunç Çağı’nda en parlak dönemlerini yaşadı.
Kenan, “Vadedilmiş Topraklar” olarak da bilinen bir coğrafya olup, İncil’de İsrailoğullarının buraya yerleşmesini anlatan hikâyelerin merkezindedir. Kenanlıların katışıksız bir toplum olduğunu gösterir; yani tek bir kaynaktan gelmemiş, yerel Neolitik topluluklarla Kafkasya, İran ve Doğu Anadolu’dan gelen göçmenlerin karışımından oluşmuşlardır. Kenan dili, batı Sami dillerine (İbranice ve Aramice’ye) yakındır ve alfabetik yazı sisteminin öncüsü Fenike alfabesi buradan doğmuştur.
Ölüm sonrası inançta, ruhun (npš) Mot diyarına gittiğine inanılırdı. Bereket kültü yaygındı ve bir yere taş dikme etrafında dönme (tavaf) gibi ritüelleri vardı. Eski Ahit’e göre, MÖ 1250 civarında Mısır’dan çıkan İsrailoğulları, Tanrı’nın emriyle Kenan’ı fethetti ve halkını yok etti. Ancak arkeolojik ve genetik veriler, bu anlatının abartılı olduğunu gösterir.
Hz. İbrahim Soyağacı
Bu soyağacı, özellikle İslam geleneğine ve Eski Ahit’e dayalı olarak Hz. İbrahim’in soyunu merkeze alır. İslam’da 25 peygamber Kur’an’da anılır, ancak burada en temel hatlarıyla İbrahimî soy ağacını paylaşayım. Hz. Muhammed → Abdülmuttalib → Haşim → Abdümenaf → Kusay → Kilab → Mürre → Ka’b → Lüeyy → Gâlib → Fihr (Kureyş’in atası) → ve daha geriye giderek Adnan’a, ardından İsmail’e ve nihayet İbrahim’e ulaşır.
Kur’an’da (örneğin, İbrahim Suresi 37) Hz. İsmail’in soyundan gelenlerin Kâbe çevresinde yaşadığı belirtilir, bu da Arapların İsmailoğulları olarak İbrahim’e bağlanmasını destekler.
Hz. Nuh (Noah)
└── Hz. Sam (Shem)
│ └── Arfaksad (Arpachshad)
│ └── Hz. İbrahim (Abraham)
├── Hz. İsmail (Ishmael) [Annesi: Hz. Hacer (Hagar)]
│ │ │ └── Hz. Muhammed (Peygamberimiz, İslam’a göre İsmail’in soyundan)
│ ├── Hz. İshak (Isaac) [Annesi: Hz. Sara (Sarah)]
│ │ ├── Hz. Yakub (Jacob/İsrail)
│ │ │ │ │ ├── Hz. Yusuf (Joseph)
│ │ ├── Hz. Yahya (John the Baptist) [Soy bağlantısı dolaylı]
│ │ └── Hz. İsa (Jesus) [İslam’a göre annesi Hz. Meryem, babasız mucizevi doğum]
│ │ │ └── Hz. Esav (Esau)
│ └── Hz. Lût (Lot) [İbrahim’in yeğeni, Haran’ın oğlu]
İbrahimi veyahut ilahi dinler Hz. İbrahimi kaynak alır ve inanç sisteminin temelini oluşturur. Kitapta Hz. İbrahim’in Uruk’tan (Basra) Harran’a oradan Filistin ve Mısır’a olan yolculuklarını kutsal kitapları kaynak alarak karşılaştırarak anlatmaktadır. Bu çok kıymetli bir şey çünkü kutsal kitapları bireysel baz aldığınızda bilgilerin yetersiz olduğunu ve karşılaştırma yapıldığında bir şeylerin oturduğunu veya mantık dışı olduğu anlaşılmaktadır.
Sözgelimi Mısır’a olan göçte İbrahim’in eşini eşi olarak tanıtmayıp Firavun’a himaye etmesi, gerçek anlaşıldığında eşi ile beraber yüklü bir varlıkla Mısırdan gönderilmesi, Hacer’den olma oğlu İsmail’i eşinin isteği ile çöle bırakması gibi anlatılar işlenmiş. Kitapta Coğrafi olarak Mekke ve Kabe’nin Hz. İbrahim’in yaşadığı coğrafyaya uzaklığı Hz. Muhammed’in soyağacını İsmail’e dayandırması gibi detaylar incelikle anlatılmış.
Ayrıca yukarıda bahsettiğim Kenan halkı ve ritüelleri Hz.İbrahim’in yaşadığı dönemde çok tanrılı bir yapıya sahip olan halklar ile Sümer inanışları ve ritüelleri arasındaki benzerlikler, farklılıklar detaylıca ele alınmış. Kutsal kitaplarda anlatılan tufan ve yaratılış gibi olayların Sümer metinlerindeki karşılıkları detaylıca ele alınmış.
Kitap 3 temel sorunun yanıtını arar.
- Hz. İbrahim kimdir ve neden Yahudilerin, Hristiyanların, Müslümanların atası olarak kabul edilir?
- Çocukları (İsmail ve İshak) ve torunları hakkında Tevrat’tan önceki kaynaklar nelerdir?
- Sümerlilerle bir bağlantısı var mıdır?
Kitap, İbrahim’in soyunu (İsmailoğulları ve İsrailoğulları) göçleriyle açıklamaya çalışır. Kumran mağaralarındaki Ölü Deniz Parşömenleri ve Mısır Amarna mektuplarını kullanarak, İbrahim dönemine dair dolaylı kanıtlar sunar. Çığ, İbrahim’in tek tanrı inancının, Sümer politeizminin evrimleşmiş bir hali olabileceğini ortaya koyar. Sümerlilerin bereket ve kurban ritüellerinin, İbrahim hikayelerine etki ettiğini göstermeye çalışır. Kitap, dinlerin kökenini Mezopotamya’ya dayandırarak, evrensel bir kültürel mirasın altını çizer.en önemlisi ise şu olsa gerek : yazar bilimsel bir yaklaşımla, dini metinleri eleştirmez
Ancak kitap, yayınlandığı günden beri tartışma yaratmıştır. Bazıları “dini metinleri sorguladığı” için eleştirirken, akademik alanlarda ise Sumeroloji ve din tarihi açısından övülür. Farklı bir örneği olmayan bir başyapıt.
Biraz daha geri gidelim mi ? 10.000 yıl ve üzerine tarihlenen Göbeklitepe’den bahsediyorum. İnsanlığın ataları bu topraklarda: Göbeklitepe’nin Keşfi – Dinlerin Çöküşü
Üzerine çok konuşabilecek konu için kısa bir yorum diyelim bu paylaşıma ..Okumalarıma dair kitap listelerimi şurada listeliyorum : https://app.hb.biz/6iGpLsEQS2J2 dilerseniz göz atın. Eğer kitap almak için fırsat ararsınız da Zubizu Kitap Kulubü ne bakın. Alışveriş yaptıkça kitap çeki kazandıran bir kurgu var.
Görüşmek üzere
Dünya Tarihi Atlası: Hangi Tarihte Dünyada Ne Oldu?
CengizSelcuk.com’ u Takip Edin :
Abonelik Formu :
